Жесси Ливермор (Jesse Livermore) нь Америкийн хувьцааны түүхэн дэх домогт хүн бөгөөд алдарт хөрөнгө оруулалтын сонгодог бүтээл «Хувьцааны арилжаачны дурсамж» номын гол баатар юм. Тэрээр АНУ-ын Ерөнхийлөгч Вилсоны хувийн хүлээн авалтад хүртэж, ЖП Морган ч түүнд хандан хөрөнгийн зах зээлийг орхихыг чин сэтгэлээсээ хүсч байсан удаатай. Тэрээр онцгой авьяастай бөгөөд ховор авьяасаа харамгүй, тууштайгаар сэтгэл хөдөлгөм спекуляцийн үйл ажиллагаанд зориулж, санхүүгийн зах зээл дээр монополь, шорт-сквиз хийж, шуурга мэт үйл ажиллагаа явуулж байв. Тэрээр дөрвөн удаа өсч, дөрвөн удаа унасан бөгөөд тэр бүрдээ асар их баялаг хурааж, дараа нь бүгдийг нь үрэн таран хийсэн. Түүний арилжааны туршлага өнөөг хүртэл Америкийн олон мэргэжлийн арилжааны мастеруудын магтаалыг хүлээсээр байна.
Хэдэн өдрийн дотор эсвэл илүү урт хугацаанд хувьцаа хүлээгдэж буй чиглэлдээ хөдлөхгүй бол Ливермор арилжааг зогсоодог байв.
Алдагдлын эрсдэл багатай, ашиг өндөртэй арилжааны боломжийг хайх явцдаа Ливермор үнийн туузны бичлэгийг уншиж, хамгийн сайн арилжааны цагийг олдог байв. Тэрээр тухайн хувьцааг хэдэн өдөр эсвэл хэдэн долоо хоногийн турш ажиглаж, өөрийн бодлоор арилжаа хийх боломжтой түвшинд хүрэх хүртэл хүлээдэг байв.
Тухайн хувьцаа хүчээ хуримтлуулах үе шатаа дуусгахад Ливермор эргэлзэхээ болиод, хувьцаа тодорхой чиглэлд хөдөлнө гэдэгт итгэлтэй болдог байв. Тэрээр өөрийн дүгнэлт зөв гэдэгт итгэлтэй болох хүртэл хүлээдэг байв. Хэрэв хувьцаа хуримтлуулах үе шатанд байгаа бол Ливермор сүүлийн хэдэн удаагийн авах боломжийг аль болох ашиглахыг хичээдэг байв. Хувьцааны өмнөх хөдөлгөөн нь Ливерморд тодорхой зах зээлийн нөхцөлд ямар төрлийн үйлдэл хийх боломжтойг тодорхойлоход тусалдаг бөгөөд тэрээр сайн мэдээний дохио өөрчлөгдөөгүй эсэхийг тогтоохын тулд тухайн хувьцааг байнга ажиглаж байв.
Жишээлбэл, нэг газрын тосны эрчим хүчний хувьцаа байгаа гэж бодъё. Ливермор түүний үнэ эгзэгтэй цэгт хүрч, удахгүй өсөх гэж байна гэж дүгнэсэн. Бусад газрын тосны хувьцаанууд хүчтэй байгаа ч тэрээр олон газрын тосны хувьцаанаас сонгосон энэ хувьцаа нь дээрх өсөлтийн чиг хандлагад хариу өгөхгүйгээр зогсонги байдал харуулж байна.
Ливерморын дүгнэлт нь: өөрөө үнийн өсөлт хүлээж байгаа ч, дотоод хүмүүс эсвэл бусад гол тоглогчид энэ хувьцааг арилжаалахыг хойшлуулсан ямар нэг зүйл болсон нь ойлгомжтой. Мөн хувьцааны үнийг түр хугацаанд унагах мэдээ гарч, энэ хувьцаа бусад газрын тосны хувьцааны өсөлтийг дагахгүй байх, улмаар худалдан авагчдын дэмжлэгээ алдаж, зах зээлд зарагдах болсон байж болно.
Энэ хувьцааг доогуур үнээр худалдан авч магадгүй, гэхдээ энэ нь Ливерморын хувьд утгагүй юм. Энэ хувьцаа хүчтэй эсвэл сул байгаагаа харуулах боломжийг аль хэдийн авсан. Сул болсон үед Ливермор арилжааг хурдан зогсоодог байв. Учир нь түүний хүлээлтэд нийцэхгүй хөдөлгөөнтэй хувьцаан дээр тэрээр цаг хугацаа үрэх боломжгүй байв. Тэрээр хувьцаа алдагдалтай байх үед л арилжааг зогсоох шаардлагагүй байв.
Сул дохио гарч ирэх үед хувьцаа 1-2% өссөн байж болно. Ливермор хувьцаа хүлээгдэж буй хөдөлгөөнийг харуулахгүй бол арилжааг зогсоодог байв. Тухайн үед хувьцааны үнэ худалдан авсан үнэтэй тэнцүү байна уу, 1% өндөр эсвэл 1% доогуур байна уу гэдэг нь түүнд хамаагүй байв.
«Өсөхөд хэцүү» хувьцаанууд хөрөнгийг үрдэг
Арилжаачны арилжааны хөрөнгийг эзэлдэг бүх хувьцааны дунд хүлээгдэж буй чиглэлдээ орж чадахгүй байгаа хувьцаанууд хамгийн их сүйтгэлтэй байж болно.
Арилжаачин алдагдалтай арилжааг зогсоох үедээ алдагдлаа хэд байгааг тодорхой мэддэг. Гэхдээ тэрээр хувьцаа нэг хоёр өдрийн дотор илүү тодорхой хөдөлгөөн харуулж, илүү их ашгийн боломж үзүүлнэ гэж найдаж үргэлжлүүлэн барьж байгаа бол, тэр арилжаачин зөвхөн нөхцөл байдал сайжирна гэж «найдаж» байгаа хэрэг юм.
Товчхондоо, хувьцаа худалдан авахдаа Ливермор тухайн хувьцаа тэр үед худалдан авах үнэ цэнэтэй байсан гэж үздэг. Хэрэв түүний дүгнэлт зөв байсан бол хувьцааны үнэ өсөх ёстой; хэрэв үнэ өсөхгүй бол Ливермор өөрөө алдаа гаргасан, хувьцааны өмнө өгсөн заавартай зөрчилдөх ямар нэг зүйл болсон гэдгийг мэддэг. Ийм тохиолдолд Ливермор арилжаанаас гарахыг илүүд үздэг.
Гацсан хувьцаа нь хөрөнгийн эргэлтэд нөлөөлөхөөс гадна бусад арилжааны боломжийг алдахад хүргэдэг. Урт хугацааны арилжааны туршлагатай хүмүүс өөрсдийн томоохон алдагдлын зарим нь найдлагад тулгуурлан хийсэн арилжаанаас үүдэлтэй гэдгийг мэддэг. «Худалдаж аваад хадгал» гэдэг төрлийн хувьцаа байдаг. Зарим хүмүүс хувьцаа эсвэл бонд сейфэнд хадгалагдвал аюулгүй гэж боддог. Тийм ээ, тэд гал усны аюул, хулгайгаас хамгаалагдах ч, зах зээлийн үнийн бууралтаас хэзээ ч хамгаалагдахгүй.
Арилжааны хөрөнгийг зохистой эргэлтийн хурдаар барих нь Уолл стрит болон худалдаачдын чухал зарчим юм. Хэрэв Тавдугаар өргөн чөлөөний том дэлгүүрүүд эргэлт багатай барааг лангуу дээр тавьж зарж чадахгүй бол удалгүй өөрсдийн эргэлтийн хөрөнгө буурч, ихэнх хөрөнгө нь өөрсдийн барихыг хүсэхгүй байгаа бараан дээр гацсаныг олж мэднэ — эдгээр бараа нь лангуу болон агуулахуудад тоосонд дарагдан хэвтэнэ. Ингэсээр бизнес үргэлжлэхэд хэцүү болно.
Гэхдээ эдгээр худалдаачдын нэг нь үнэт цаасны зах зээлд орвол, тэрээр өөрийгөө бизнесийн амжилтад хүргэсэн дээрх зарчмаа орхих магадлалтай. Энэ худалдаачин нэг хувьцаа худалдаж аваад бага зэрэг ашиг олох боловч өөр нэг хувьцаа худалдаж аваад үргэлжлүүлэн барьж, ялангуяа тухайн арилжаа алдагдалтай байвал — алдагдал 10%, 20% эсвэл бүр 30% хүрэх хүртэл барьсаар байх болно. Ийм арга барил нь түүний хөрөнгийг бууруулаад зогсохгүй, илүү чухал нь — цөөхөн хүн анзаардаг зүйл бол — эдгээр ашиггүй арилжаанаас болж алдсан «боломжууд» юм.
Худалдаачин эсвэл үйлдвэрлэгч бүр хөрөнгөө 1 жилийн дотор аль болох олон удаа эргэлдүүлэхийг хичээдэг. Хэрэв хөрөнгийн нэг хэсэг нь царцсан бол үлдсэн хөрөнгөөрөө л эргэлт хийх боломжтой. Ингэснээр тухайн үеийн цэвэр ашиг нь байх ёстой хэмжээнээс хамаагүй доогуур байх болно, учир нь ингэснээр тэрээр сэтгэл татам үнээр хүссэн бараагаа худалдан авах олон боломжийг алдахаас өөр аргагүй болно. Энэ бол Ливерморын онцгойлон зайлсхийдэг байсан нөхцөл байдал юм.
Ливерморын зорилго нь хөрөнгө оруулалтын боломж бүрийн ашиг тусыг дахин дахин авах, зөв цагт зөв хувьцааг худалдан авах, хувьцааны үнэ хүлээгдэж буй чиглэлдээ хөдлөх үед эдгээр хувьцааг барих явдал байв. Тиймээс тэрээр «өсөхөд хэцүү» хувьцааг зардаг байсан — яг л туршлагатай боулингийн тоглогч унасан кеглийг боссон кеглүүдийн дундаас цэвэрлэхийг кегль цэвэрлэгчээс хүсдэг шиг.
Тэрээр үргэлж боломжид бэлэн байв. 1-2 жил тутамд хөрөнгийн зах зээлд асар их боломж гардаг — хувьцааны үнийн сандралын ёроолд, эсвэл ноцтой уналтын дараа доод цэгээс худалдан авах, эсвэл хөөсний оргил цэгээс их хэмжээгээр шорт хийх боломж. Хэрэв Ливермор их хэмжээгээр лонг эсвэл шорт хийхдээ эдгээр арилжаа эцэстээ зөв байх болно гэж зөвхөн «найдлага»-д тулгуурласан бол, хөрөнгийн зах зээлд эдгээр эгзэгтэй цэгүүд гарч, тэрээр өөрийн хамгийн чухал арилжааг эхлүүлэх үед түүний дүгнэлт ийм тодорхой байх боломжгүй байсан.
Хувьцаа унах үед цаг тухайд нь stop loss хийх, хүлээлтээс зөрүүтэй үед нэн даруй зарах гэсэн эдгээр хоёр арилжааны дүрэм нь Ливерморд эрсдэлийн хэмжээг хязгаарлахын зэрэгцээ нэг арилжаанд хөрөнгө ашиглах хугацааны уртыг хязгаарлах боломжийг олгодог байв. Ингэснээр тэрээр үнийн stop loss арга, цаг хугацааны stop loss арга хоёуланг нь эзэмшсэн.
Дүгнэлт
Хувьцааны үнийн хөдөлгөөний талаар дүгнэлт буруу гарвал Ливермор хэдэн хувийн алдагдал хүлээхээр хүлээхгүйгээр арилжаанаас хурдан гардаг байв; хэрэв хувьцаа хэдэн өдрийн дотор хүлээгдэж буй хөдөлгөөнөө харуулахгүй бол тэрээр тухайн арилжаанд илүү удаан үлддэггүй байв. Эдгээр хоёр аргыг Ливерморын арилжааны аргын гол судас гэж нэрлэж болох юм. Учир нь эдгээр хоёр арга нь Ливерморын хөрөнгийг тасралтгүй эргэлдүүлэх боломжийг олгож, түүнд хамгийн ирээдүйтэй зах зээлийн боломжид нэн даруй хөрөнгө гаргаж өгөх боломжийг баталгаажуулдаг байв.