Tôi có một người bạn, năm ngoái từ 10.000 USD (khoảng 250 triệu VNĐ) đã làm lên 160.000 USD (khoảng 4 tỷ VNĐ). Ngoài việc cảm thán tài nghệ cao siêu, tôi chỉ biết ghen tị đố kỵ.
Bởi vì so ra, năm ngoái tôi có một lần cháy tài khoản, khiến cả nửa cuối năm tôi sống trong thất vọng và hối hận day dứt. Nghĩ tới nghĩ lui, tôi quyết định hẹn người bạn này ra ngoài, để thỉnh giáo chút kinh nghiệm.
Sau một hồi vòng vo, tôi vào thẳng chủ đề. Khi nói về cháy tài khoản, tôi dùng 10 cách để chứng minh những chỗ tôi sai, ví dụ như:
Giá này tôi mua trễ rồi;
Lướt sóng ngắn hạn cả hai chiều đều bị đánh, không giữ được lệnh;
Cắt lỗ đặt quá nhỏ, vừa chạm cắt lỗ là giá bật lại ngay, v.v.
........
Nói xong tôi hỏi một câu: Anh thấy thế nào. Bạn tôi trầm ngâm một lát, đáp: Tôi không thấy gì cả, giao dịch không chỉ là giá, mà là hệ thống, nhưng tôi không nghe ra được là cậu có hệ thống giao dịch.
Sau đó anh ấy trình bày chi tiết cho tôi về các quy tắc của hệ thống giao dịch, tôi học được rất nhiều. Tôi đã đơn giản tổng hợp lại và chia sẻ cho mọi người.
Một, có hệ thống giao dịch, dù là người ngoài ngành cũng có thể có lợi nhuận
Nhiều người cho rằng, giao dịch là kiếm lợi nhuận thông qua biến động giá.
Nhưng bản thân biến động giá vốn có rất nhiều bất định, dù là về mặt kỹ thuật hay tin tức, luôn tồn tại một khoảng lệch nhất định so với kỳ vọng, cách bạn nhìn nhận khoảng lệch này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả giao dịch của bạn.
Ở đây đòi hỏi không chỉ là kỹ năng đọc biểu đồ, mà còn là thời điểm vào lệnh thoát lệnh, quản lý vị thế, và cả tâm lý. Đó chính là hệ thống giao dịch.
Hệ thống giao dịch sớm nhất, tôi cho rằng là phương pháp giao dịch lưới (grid trading). Tìm một vùng biến động, rồi chia thành nhiều ô lưới cách đều nhau, sau khi thiết lập vị thế ban đầu, mỗi lần giá giảm một ô thì mua vào, mỗi lần giá tăng một ô thì bán ra.
Người phát minh ra phương pháp giao dịch lưới là nhà toán học người Mỹ Shannon, ông cụ hoàn toàn không hiểu gì về thị trường, nhưng lại nhờ phương pháp giao dịch lưới mà tung hoành trên thị trường chứng khoán, khiến người ta không thể tin nổi.
Nhưng nếu sau đó nhìn lại, bạn sẽ phát hiện phương pháp giao dịch lưới ít nhất đã làm đúng ba điều:
Tuân thủ kỷ luật, giao dịch theo lưới;
Không bị ảnh hưởng bởi tính người, không tùy tiện bổ sung vị thế;
Quản lý vị thế nghiêm ngặt, chiến lược của Shannon sử dụng công thức Kelly f=(pb-q)/b để tính ra tỷ lệ vị thế tối ưu.
Điều này cơ bản bao gồm tất cả các yếu tố mà một hệ thống giao dịch cần có. Vì vậy, không phải giá, mà là hệ thống, đã giúp "người ngoài ngành" Shannon cũng có thể thành công trên thị trường.
Hai, là hệ thống, không phải giá
Người giao dịch có hệ thống giao dịch, không bao giờ phàn nàn về giá mua vào.
Một hệ thống giao dịch trưởng thành, phải có cơ chế kích hoạt hoàn chỉnh cho vào lệnh, thoát lệnh, cắt lỗ và chốt lời. Sau khi các cơ chế này tạo thành một vòng khép kín, đều có thể liên tục cung cấp cho bạn cơ hội giao dịch.
Ba, bảo vệ vốn và lợi nhuận
Giao dịch là để kiếm lợi nhuận, nhưng quan trọng hơn là bảo vệ vốn.
Tác giả của Trần Luận đã nhiều lần đề cập rằng, chỉ có giao dịch với chi phí bằng không mới là không có rủi ro. Nói trắng ra là sau khi tích lũy lợi nhuận, dùng lợi nhuận để giao dịch, dù thua lỗ, miễn là vốn gốc còn, tương lai vẫn có vô hạn khả năng.
Tất nhiên, nhà đầu tư bình thường như chúng ta rất khó giao dịch theo cách này, nhưng học cách thoát lệnh từng phần, cũng là một khâu rất cần thiết để hoàn thiện hệ thống giao dịch.
Bốn, học cách chung sống với đi ngang
Biến động giá chia thành đi ngang và xu hướng, nhưng đi ngang chiếm 70%, xu hướng chỉ có 30%. Vì vậy, phần lớn thời gian thị trường để lại cho chúng ta không phải là sự sôi sục, mà là tích lũy đi ngang.
Nhưng điều này không có nghĩa là đi ngang không có cơ hội giao dịch. Một đoạn giá 30 điểm, bạn chỉ cần xác nhận được vùng, mua thấp bán cao, liên tục lặp lại quá trình nhàm chán này, cũng có thể tích lũy lợi nhuận.
Một khi xuất hiện breakout, thì phần lớn là kết thúc giai đoạn đi ngang, thoát ra xu hướng ngắn hạn, lúc này hãy giao dịch theo xu hướng, đặt chốt lời cắt lỗ cẩn thận, luôn chú ý đến sự trở lại của đi ngang. Đây là một chu kỳ giao dịch hoàn chỉnh. Nếu bạn hiểu được những điều này, hệ thống giao dịch của bạn có thể chuyển đổi linh hoạt trong các giai đoạn thị trường khác nhau.
Quan niệm này, thực ra đã được thể hiện sớm nhất trong chu kỳ giá của Wyckoff. Vùng đi ngang của chúng ta thực tế tương ứng với vùng gom hàng và vùng phân phối, còn xu hướng thực ra xảy ra khi cung cầu không cân bằng.
Khó khăn của đi ngang là, làm sao nhận diện tín hiệu giả.
Trong phương pháp giao dịch Wyckoff, cho rằng sẽ tồn tại hiệu ứng lò xo (spring effect), tức là giá sẽ tạm thời phá xuống dưới vùng đi ngang, nhưng sau đó sẽ hồi phục từ đáy vùng lên đỉnh. Hiệu ứng lò xo là quá trình rũ bỏ, nên sẽ không kéo dài lâu, vì vậy trong hệ thống giao dịch của bạn ngoài việc đặt cắt lỗ, cũng phải nhận diện tín hiệu giá breakout.
Khi xuất hiện nhiều nến nằm ngoài vùng đi ngang, liên tục kiểm tra mà không thể quay lại phía trên vùng, chứng tỏ là phá vỡ hiệu lực; ngược lại thì là quá trình rũ bỏ. Một hệ thống giao dịch trưởng thành, ngoài giá, cũng sẽ xem xét yếu tố thời gian.
Trong 《Wyckoff 2.0》, bạn còn sẽ thấy phương pháp phán đoán gom hàng phân phối ở cấp độ cao hơn, tức là trong khuôn khổ thời gian và giá, đưa vào dữ liệu khối lượng.
Thông qua khối lượng, bạn sẽ phát hiện vùng đi ngang chính là vùng tập trung chip dày đặc, thông thường xu hướng khởi động, là vì một bên đã tiêu hóa chip của bên kia, nắm được quyền chủ động về giá, nên breakout vùng thường sẽ giảm khối lượng.
Vì vậy, thông qua vùng tập trung khối lượng, chúng ta có thể xác định trước vùng giá trị, hiểu vùng biến động, cung cấp tham khảo cho chúng ta nắm bắt đi ngang.
Cuối cùng, tôi rất thích một câu: Hệ thống giao dịch chính là một bộ quy tắc giám sát diễn biến thị trường, đồng thời ràng buộc tính người.
Hệ thống giao dịch là một tập hợp phức tạp, bao gồm kỹ năng, tâm lý và tự ràng buộc bản thân. Nhiều người có thể không hiểu logic thị trường, thậm chí hiểu sâu các quy tắc phân tích kỹ thuật. Tuy nhiên, họ lại không thể khắc phục điểm yếu của tính người, đuổi theo giá tăng giết giá giảm, thắng nhỏ thì rời đi, thua lớn thì gồng lệnh, khi đối mặt với bất định của thị trường thì hết lần này đến lần khác bỏ lỡ cơ hội.
Tuy nhiên, cách tốt nhất để tránh bất định, chính là đối diện với bất định, dùng chốt lời cắt lỗ để kiểm soát rủi ro, dùng thoát lệnh từng phần để bảo vệ vốn và lợi nhuận, nghiêm thủ kỷ luật giao dịch, mới có thể thực sự biến suy nghĩ thành bảo điển sinh lợi nhuận.